Stadskwartier

Marineterrein Amsterdam wordt stap voor stap en proefondervindelijk ontwikkeld. Rijk en gemeente hebben voor deze organische (of adaptieve) ontwikkeling gekozen omdat daarmee flexibel kan worden ingespeeld op nieuwe inzichten en grote uitdagingen in de toekomst.

De stad van morgen
De geschiedenis van Marineterrein Amsterdam gaat terug tot de 17e eeuw, toen de Oostelijke Eilanden (Kattenburg, Wittenburg en Oostenburg) werden aangelegd. Kattenburg stond in dienst van innovatieve scheepsbouw, eerst voor de Admiraliteit van Amsterdam, later voor de Koninklijke Marine. Het terrein kreeg zijn huidige vorm in de jaren zestig van de vorige eeuw, toen het dok voor schepen grotendeels gedempt werd voor de aanleg van de IJ­tunnel. Het voor burgers verboden gebied achter de muur – eeuwenlang geheim door de militaire functie – opende in 2015 de poort voor publiek. Sindsdien ontwikkelt het zich tot een testgebied én stadskwartier voor leren, werken en wonen in een leefbare stad.

Unieke kans
De maritieme geschiedenis, het groene karakter, het weidse uitzicht, de centrale ligging en vooral de ambitie die Rijk en gemeente hebben, maken van Marineterrein Amsterdam een heel bijzondere plek: iedereen is het erover eens dat deze unieke plek geen doorsneewoonwijk of kantorengebied moet worden. In de principenota is vastgelegd dat het Marineterrein ontwikkeld wordt tot een stedelijk innovatiegebied: een plek waar inno­vaties niet alleen worden bedacht, maar ook worden getest en toegepast. Een plek waar men leert, woont en werkt en waar ontmoeting en interactie centraal staan. Een gebied dat verbonden is met de stad als geheel en met de buurt in het bijzonder: een gebied waar door alle partijen actief wordt gewerkt aan het oplossen van de vraagstukken van de stad.

Vraagstukken
De wereld verandert steeds sneller en daarmee ook de behoeften en vraagstukken waar we als samenleving voor staan. De flexibele ontwikkeling van het Marineterrein speelt in op deze veranderingen. Om flexibel mee te kunnen groeien met veranderingen is gekozen voor een ontwikkeling die wordt gestuurd vanuit waarden, niet vanuit een vaststaand eindbeeld.  Wel is er nu een stedenbouwkundig raamwerk dat een indruk geeft hoe – na een stapsgewijze ontwikkeling – de toekomstige inrichting eruit zou kunnen zien. Waar kan bijvoorbeeld bebouwing komen? In welke dichtheid wordt er gebouwd en hoe wordt het Marineterrein verbonden met de omgeving? 

Community
Sinds de openstelling van het terrein in 2015 zijn zo’n dertig organisaties in de bestaande gebouwen op het terrein gehuisvest. Deze community houdt zich bezig met talentontwikkeling, kennisdelen, technologie en duurzame innovatie in de stad. Er wordt gewerkt aan tientallen projecten voor een leefbare, duurzame en toekomstbestendige stad. Voorbeelden hiervan zijn de druktemeter en het slimme kunstgrasveld, dat door een wateropvangsys­teem onder de grasmat recreanten, sporters en de omgeving kan verkoelen. Tijdens het project YIP leren buurtjongeren over technologie en innovatie. Deze bedrijven en instellingen zijn richtinggevend voor de ambitie van het Marineterreinen en hebben een tijdelijke huurcontracten. 

Samenwerking
In 2011 heeft het ministerie van Defensie besloten om het Marineterrein in Amsterdam grotendeels te verlaten. Sindsdien hebben het Rijk en de gemeente Amsterdam samen uitgangspunten voor de stedelijke ontwikkeling van deze rijksgrond vastgelegd: de strategienota Marineterrein, de bijbehorende bestuursovereenkomst en de principenota

De eigenaar (het Rijk) en de beoogde koper (gemeente Amsterdam) hebben in de genoemde bestuursovereenkomst onderling duidelijke afspraken gemaakt over onder andere hun gezamenlijke ambitie. Ook hebben zij hierin een duidelijke opdracht en mandaat gegeven aan Bureau Marineterrein Amsterdam voor wat betreft de ‘richtinggevende programmering’.

Defensie blijft op het afgesloten deel van het Marineterrein met een deels nieuw te bouwen, compacte kazerne. Op hoofdlijnen zijn afspraken gemaakt over de omvang en locatie van de kazerne, aan de noordoostzijde van het Marineterrein. De aanwezigheid van Defensie biedt kansen tot samenwerking voor het oplossen van maatschappelijke vraagstukken.

Publiek
In 2017 kwam er voor het publiek, van buurtbewoners tot innovatie-experts, de mogelijkheid om mee te praten over de herontwikkeling van het gebied. Marineterrein Amsterdam was toen immers nog niet zolang toegankelijk voor het publiek. De komende tijd gaan de gesprekken weer verder en kan men weer actief meedoen aan de planvorming voor de herontwikkeling. De definitieve herontwikkeling van het Marineterrein start op zijn vroegst in 2026, als de nieuwe kazerne van Defensie klaar is.