Een nieuwe stadswijk

“De voornaamste uitdaging de komende jaren zal zijn om de identiteit van het Marineterrein te behouden.”

In juni 2021 verscheen een concept voor een nieuwe Nota van Uitgangspunten (NvU) van de gemeente en het Rijk, waarin de herontwikkeling van het Marineterrein wordt beschreven. Volgens Liesbeth Jansen, directeur van Bureau Marineterrein, zal de voornaamste uitdaging de komende jaren zijn om de identiteit van het Marineterrein te behouden: ‘De stad staat onder druk en woonruimte is schaars. Tegelijkertijd is er de noodzaak de stad leefbaar te houden met genoeg groen en ruimte voor sport en ontspanning. Het is zoeken naar de juiste balans. Die zoektocht is door de community van het Marineterrein reeds ingezet met allerlei experimenten op het gebied van wonen, werken en leren.

Experimenteren is een belangrijk onderdeel van de identiteit van het Marineterrein. De afmeting en locatie van het terrein, midden in het centrum van Amsterdam, bieden een unieke kans om dit stuk stad van enorme toegevoegde waarde te maken. Een plek waar wonen en werken hand in hand gaan, met genoeg ruimte voor groen, rust en sport. De NvU biedt ons handvatten om dit te bereiken. Het ideale stadskwartier ontstaat echter niet op papier, maar door te experimenteren. Alles wat op het Marineterrein gebeurt ondersteunt de ambitie om de stadswijk van de toekomst vorm te geven. Dat gaat niet vanzelf, dus is het van belang dat Bureau Marineterrein de waarden die bij de ambitie horen bewaakt en vorm en richting geeft aan de ontwikkeling van het terrein naar een leefbaar en inclusief gebied.

Het is daarom belangrijk dat het Marineterrein, nu en in de toekomst, een plek blijft waar een community van vernieuwers en innovators de ruimte krijgt om oplossingen voor stedelijke vraagstukken te bedenken, testen en toepassen.’

Vraagstukken
De wereld verandert snel in vaak onverwachte richtingen en daarmee ook de behoeften en vraagstukken waar we als samenleving voor staan. De ontwikkeling van het Marineterrein speelt in op deze veranderingen. Om flexibel mee te kunnen groeien met veranderingen is gekozen voor een ontwikkeling die wordt gestuurd vanuit waarden, niet vanuit een vaststaand eindbeeld. Wel is er nu een stedenbouwkundig raamwerk dat een indruk geeft hoe – na een stapsgewijze ontwikkeling – de toekomstige inrichting van het terrein eruit zou kunnen zien. Waar kan bijvoorbeeld bebouwing komen? In welke dichtheid wordt er gebouwd en hoe wordt het Marineterrein verbonden met de omgeving? 

Community
Sinds de openstelling van het terrein in 2015 is met een tijdelijk huurcontract een nog altijd groeiende groep organisaties in de bestaande gebouwen op het terrein gehuisvest. Deze community houdt zich bezig met de thema’s leren, wonen en werken. Er wordt gewerkt aan tientallen projecten voor een leefbare, duurzame en toekomstbestendige stad. Voorbeelden hiervan zijn de druktemeter en het slimme kunstgrasveld, dat door een wateropvangsys­teem onder de grasmat recreanten, sporters en de omgeving kan verkoelen. Tijdens het project YIP leren buurtjongeren over technologie en innovatie en Dutch Edtech zet in op het verbinden van de edtechsector van Nederland. Deze bedrijven en instellingen zijn richtinggevend voor de ambitie van het Marineterrein. 

Samenwerking
Defensie blijft op het afgesloten deel van het Marineterrein met een deels nieuw te bouwen, compacte kazerne aan de noordoostzijde van het Marineterrein. De aanwezigheid van Defensie biedt kansen tot samenwerking voor het oplossen van maatschappelijke vraagstukken.

Publiek
In 2017 kwam er voor het publiek, van buurtbewoners tot innovatie-experts, de mogelijkheid om mee te praten over de herontwikkeling van het gebied. De komende tijd kan men weer actief meepraten over de planvorming voor de herontwikkeling. De fysieke herontwikkeling van het Marineterrein start op zijn vroegst in 2026, als de nieuwe kazerne van Defensie klaar is. De omgeving blijft betrokken bij de ontwikkeling.

De stad van morgen
De maritieme geschiedenis, het groene karakter, het weidse uitzicht, de centrale ligging en vooral de ambitie die Rijk en gemeente hebben, maken van Marineterrein Amsterdam een heel bijzondere plek: iedereen is het erover eens dat deze unieke plek geen doorsneewoonwijk of kantorengebied moet worden. In de principenota is vastgelegd dat het Marineterrein ontwikkeld wordt tot een stedelijk innovatiegebied: een plek waar inno­vaties niet alleen worden bedacht, maar ook worden getest en toegepast. Een plek waar men leert, woont en werkt en waar ontmoeting en interactie centraal staan. Een gebied dat verbonden is met de stad als geheel en met de omgeving in het bijzonder: een gebied waar door alle partijen actief wordt gewerkt aan het oplossen van de vraagstukken van de stad.

De geschiedenis van Marineterrein Amsterdam gaat terug tot de 17e eeuw, toen de Oostelijke Eilanden (Kattenburg, Wittenburg en Oostenburg) werden aangelegd. Kattenburg stond in dienst van innovatieve scheepsbouw, eerst voor de Admiraliteit van Amsterdam, later voor de Koninklijke Marine. Het terrein kreeg zijn huidige vorm in de jaren zestig van de vorige eeuw, toen het dok voor schepen grotendeels gedempt werd voor de aanleg van de IJ­tunnel. Door de eeuwen heen is het Marineterrein een plek geweest waar vele innovaties het licht zagen. Het voor burgers verboden gebied achter de muur – eeuwenlang geheim door de militaire functie – opende in 2015 de poort voor publiek. Sindsdien ontwikkelt het zich tot een testgebied én stadskwartier voor leren, werken en wonen in een leefbare stad. De eeuwenlange traditie van innoveren wordt nu en in de toekomst op het Marineterrein in stand gehouden, om hier door middel van experimenteren te bouwen aan de stad van de toekomst.